Tokom oktobra 2026. godine zdravstvene ustanove u Srbiji bilježe pojačan priliv pacijenata, a među najčešćim razlozima za dolazak u ambulante su respiratorne tegobe i stomačne infekcije. Ljekari navode da se pregledaju i djeca i odrasli, a u pojedinim domovima zdravlja dnevno bude obavljeno i više od 300 pregleda.
Iako se među stanovništvom širi utisak da haraju “tri virusa”, dostupni podaci više govore o istovremenom cirkulištanju više poznatih uzročnika nego o jednoj novoj bolesti.
Jesen u pravilu donosi više kontakata u zatvorenim prostorijama, povratak djece u škole i vrtiće, ali i više prilika da se različite infekcije prenose s jedne osobe na drugu. Upravo zato ljekari podsjećaju da toplije vrijeme ne znači i kraj sezone prehlada. Naprotiv, kombinacija promjenjivog vremena, školskih obaveza i svakodnevnog boravka u kolektivima pogoduje širenju virusa koji mogu izazvati vrlo različite simptome.
Prema medijskim izvještajima iz oktobra, posebno se izdvaja Dom zdravlja Savski venac u Beogradu, gdje su pedijatrijske službe početkom mjeseca imale približno 200 do 300 pregleda dnevno. To je, kako je navedeno, oko 30 posto više nego početkom septembra.
Kasnije su spomenuti i dani s više od 300 pregleda, što pokazuje da je pritisak na ambulante osjetan, ali ne znači automatski da svi pacijenti imaju istu infekciju niti da je potvrđena epidemija jednog virusa na nivou cijele države.
Više uzročnika, različite slike bolesti
Doktorica Malina Rakić, koja je o ovoj temi govorila za Nova.rs, objasnila je da povećan broj infekcija tokom oktobra nije neuobičajen. Nakon početka školske godine raste broj bliskih kontakata među djecom, pa se lakše prenose i respiratorni i probavni virusi. To znači da u isto vrijeme mogu kružiti različiti uzročnici, zbog čega ni simptomi ne izgledaju isto kod svih oboljelih.
Među respiratornim infekcijama spominju se rinovirusi, adenovirusi i respiratorni sincicijalni virus, poznat kao RSV. Rinovirusi su čest uzrok prehlade i najčešće izazivaju kihanje, curenje nosa, začepljenost i nelagodu u grlu. Kašalj se može javiti, dok povišena temperatura ne mora uvijek biti izražena. Adenovirusi, s druge strane, mogu dati širu sliku bolesti: temperatura, upala grla, promjene na krajnicima, pa čak i crvenilo očiju ili stomačne tegobe.
Zbog preklapanja simptoma, ljekarima ponekad nije jednostavno samo na osnovu pregleda razlikovati virusnu od bakterijske infekcije. Upravo zato se upozorava da antibiotike ne treba uzimati bez stručne procjene. Oni djeluju na bakterije, ali ne i na viruse, pa njihova nepotrebna upotreba može donijeti više štete nego koristi, uključujući i razvoj otpornosti bakterija na liječenje.
U sezonskim izvještajima spominje se i parvovirus B19, koji se povezuje s takozvanom petom bolešću. Kod djece se može pojaviti osip, često prepoznatljiv na obrazima. Poseban oprez potreban je kod trudnica i osoba s određenim krvnim ili imunološkim oboljenjima, jer kod njih ova infekcija može imati ozbiljnije posljedice.
Stomačne tegobe takođe zauzimaju važno mjesto u ovom talasu infekcija. Norovirusi, rotavirusi i pojedine vrste adenovirusa mogu izazvati mučninu, povraćanje, proljev i bolove u stomaku. Iako simptomi često izgledaju slično, to ne znači da je riječ o istom uzročniku. Kod djece je dodatni problem to što dehidracija može nastupiti brzo, naročito ako dijete istovremeno odbija da pije ili ne može zadržati tečnost.
RSV i znakovi koji zahtijevaju brzu reakciju
Posebnu pažnju zdravstveni radnici skreću na RSV. Kod odraslih i starije djece on često izgleda kao blaža prehlada, ali kod dojenčadi može zahvatiti donje disajne puteve i dovesti do bronhiolitisa ili upale pluća. Zato isti virus ne znači i istu težinu bolesti kod svih pacijenata.
Početni simptomi mogu djelovati bezazleno: kijanje, kašalj, začepljen nos ili slabiji apetit. Ipak, kod najmlađih se stanje može brzo pogoršati. Ubrzano disanje, zviždanje pri izdisaju, uvlačenje kože između rebara i vidljiv napor pri svakom udahu znakovi su koji traže hitnu procjenu ljekara. U ozbiljnijim slučajevima mogu se javiti plavičaste ili sivkaste usne, prekidi disanja i izrazita pospanost.
Prema preporukama američkog Centra za kontrolu i prevenciju bolesti, odnosno CDC-a, hitan pregled je potreban i kada dijete ne može uzimati dovoljno tečnosti ili kada disanje postane otežano. Kod vrlo malih beba bolest se ne mora najprije pokazati kašljem; ponekad se uoče tek slabije hranjenje, neuobičajena razdražljivost ili manjak aktivnosti. Prijevremeno rođene bebe i djeca s hroničnim oboljenjima imaju veći rizik od komplikacija.
Dodatno pravilo koje ljekari posebno ističu odnosi se na novorođenčad i najmlađu dojenčad: beba mlađa od tri mjeseca koja ima temperaturu od 38 stepeni ili više treba hitnu medicinsku procjenu, čak i ako na prvi pogled nema drugih alarmantnih simptoma. Kod tako male djece vrijeme reakcije često pravi veliku razliku.
Kod stomačnih infekcija najvažnije je prepoznati dehidraciju na vrijeme. Suha usta, smanjeno mokrenje, plač bez suza, upale oči i neuobičajena malaksalost mogu biti znak da dijete gubi više tečnosti nego što je uspijeva nadoknaditi. Ako postane izrazito pospano, odbija da pije ili pokazuje ozbiljnu iscrpljenost, neophodan je pregled bez odlaganja.
Higijena, kućna njega i mjere koje smanjuju rizik
Kada su simptomi blaži, ljekari i dalje preporučuju pažljivo praćenje stanja, dovoljno odmora i unos tečnosti. Kod stomačnih infekcija značajnu ulogu imaju oralne rehidracijske otopine, jer pomažu da se nadoknade voda, sol i šećer izgubljeni povraćanjem ili proljevom. Dojenje se kod beba u pravilu nastavlja, dok se sve ostalo prilagođava njihovom stanju i savjetu zdravstvenog radnika.
Roditelji mogu smanjiti širenje infekcija redovnim pranjem ruku, provjetravanjem prostorija i izbjegavanjem bliskog kontakta s osobama koje imaju izražene simptome bolesti. Djecu treba učiti da kašlju i kišu u maramicu ili u pregib lakta. Kod norovirusa je, prema smjernicama CDC-a, posebno važno pranje ruku sapunom i vodom, jer sredstva za dezinfekciju na bazi alkohola nisu dovoljno pouzdana kao jedina zaštita.
Takođe se savjetuje da osobe koje povraćaju ili imaju proljev ostanu kod kuće, a kod norovirusa se preporučuje da prođe najmanje 48 sati od prestanka simptoma prije povratka aktivnostima u kojima mogu zaraziti druge. Čišćenje površina koje su bile u dodiru s povraćenim sadržajem ili stolicom, kao i pravilno pranje zaprljane odjeće i posteljine, dodatno smanjuju rizik od širenja bolesti u domaćinstvu.
Važnu ulogu imaju i navike koje su dio šire zdravstvene zaštite. Uravnotežena prehrana, dovoljno sna i redovno unošenje tečnosti pomažu organizmu, ali ne mogu zamijeniti higijenske mjere ili medicinsku procjenu kada je ona potrebna. Vakcinacija prema preporučenom kalendaru ostaje važna, a vakcina protiv rotavirusa može smanjiti rizik od teškog oblika bolesti.
Za određene grupe dojenčadi postoje i mogućnosti zaštite od težeg RSV oboljenja, iako dostupnost zavisi od zemlje i zdravstvenih preporuka.
U praksi to znači da blaža prehlada uz normalno uzimanje tečnosti i uobičajeno ponašanje često zahtijeva samo kućnu njegu i posmatranje. Sasvim drugačiju težinu imaju teško disanje, poremećaj svijesti, izrazita pospanost, ozbiljni znaci dehidracije ili stanje koje se pogoršava uprkos odmoru i njezi. Upravo zato se savjetuje da roditelji ne čekaju da tegobe “same prođu” ako primijete alarmantne simptome.
Podaci iz Srbije, iako ne ukazuju na jednu jedinstvenu epidemiju, jasno pokazuju da su ambulante pod pojačanim opterećenjem. Respiratorne i stomačne infekcije pojavljuju se istovremeno, a roditeljima i odraslima ostaje da razlikuju prolaznu tegobu od stanja koje zahtijeva ljekarsku pomoć. U takvoj jeseni najviše pomaže pažljivo praćenje simptoma i pravovremena reakcija kada se stanje djeteta ili odraslog člana porodice promijeni.
